Kościół pw. Św. Anny w Oleśnie

Dzieje kościoła pielgrzymkowego pw. św. Anny w Oleśnie, położonego około dwóch kilometrów na północ od centrum miasta, przy dzisiejszej ulicy Gorzowskiej sięgają początków XV stulecia i są związane z podaniem o cudownym ocaleniu. Otóż w XV wieku w rozległych borach ze wszystkich stron otaczających Olesno ukrywało się wielu zbójów, napadających na podróżnych, kupców i innych przechodzących przez te okolice. Pewnego dnia wydarzyło się tak, że z odwiedzin w pobliskiej wiosce wracała samotnie pewna dziewczyna, córka mieszczanina oleskiego i w terenie, gdzie obecnie znajduje się kościół św. Anny napadnięta została przez zgraję rabusiów. Uciekała tak szybko jak tylko potrafiła, aż dotarła pod konary rozłożystej sosny, gdzie według legendy dwieście lat wcześniej św. Jadwiga, podczas powrotnej podróży z Mazowsza powiesiła obraz św. Anny Samotrzeciej.

Tam zaczęła się modlić za pośrednictwem św. Anny i została wysłuchana, bowiem stała się niewidoczna dla oczu zbójców, którzy pomimo tego że jej długo i dokładnie szukali, zmuszeni byli niczego nie wskórawszy wycofać się w głąb lasu do swojej kryjówki. Gdy dziewczyna powróciła do domu opowiedziała o tym wydarzeniu wszystkim krewnym i znajomym, a jako wotum dziękczynne poleciła wykonać rzeźbę św. Anny Samotrzeciej (wizerunek przedstawiający św. Annę, Matkę N.M.P. trzymającą na rękach Matkę Bożą i Dzieciątko Jezus), pomalować ją w pięknych kolorach i umocować na wspomnianej sośnie. Z biegiem czasu pod drzewem, na którym wisiała figurka zaczęli się zbierać ludzie. Tam zanosząc modlitwy do Boga za orędownictwem św. Anny wielu chorych wyzdrowiało a niewidomych odzyskało wzrok. Dlatego zadecydowano, aby dla należytej czci dla tego miejsca wybudować kaplicę i poświęcić ją św. Annie. Przedsięwzięcia dokonano w 1444 roku wystawiając małą, drewnianą kaplicę o rozmiarach prezbiterium dzisiejszego kościoła. Konary sosny, na której pniu znajdowała się figura tak poobcinano, aby mogła zmieścić się we wnętrzu kaplicy, natomiast pień drzewa w obawie przed doszczętnym rozebraniem przez wiernych obito długimi deskami. Co roku od chwili wybudowania wspomnianej kaplicy pobożni pielgrzymi ze Śląska, Polski, Czech i Moraw nawiedzali ową budowlę i wkrótce się okazało, że jest to ona o wiele za mała. Olescy mieszczanie w porozumieniu ze swymi duszpasterzami - konwentem Kanoników Regularnych św. Augustyna postanowili przebudować małą kaplicę na kościół. Prace budowlane ukończono przed Wielkanocą 1518 roku, a w drugą niedzielę po tych świętach biskup wrocławski Jan V Turzo dokonał uroczystego aktu konsekracji kościoła, który uzyskał rozmiary obecnej części północnej (część południową dobudowano w roku 1670). W prezbiterium, które stanowi kaplica z 1444 roku, oleśnianie umieścili ołtarz główny, wykonany w formie gotyckiego tryptyku w 1517 roku w pracowni mistrza Jakuba z Krakowa, ucznia Wita Stwosza. Był on zwany "Wielką Świętą Rodziną" i zawierał płaskorzeźby 32 postaci. Niestety ołtarz ten pomimo, że przetrwał liczne zawieruchy wojenne został skradziony w nocy 19 na 20 sierpnia 1994 roku, w przeddzień odpustu św. Rocha i do tej pory nie został odzyskany. Dzięki fundacji proboszcza O. Hieronima Perza w 1619 roku do sanktuarium przybudowano od strony południowej kaplicę z muru pruskiego, której dach miał kształt kopuły. Z biegiem czasu kaplica ta zaczęła grozić zawaleniem, dlatego też proboszcz O. Andrzej Aleksander Pechen zadecydował, aby w jej miejscu wznieść drewnianą i solidną przybudówkę. Pomysł ten zyskał poparcie ogółu parafian, a także rady miejskiej, hrabiego von Gaschin i całego konwentu augustianów. Prace rozpoczęto 19 marca 1669 roku rozbiórką kaplicy z muru pruskiego i potrwały one do połowy 1670 roku, kiedy to cała nowa budowla była kunsztownie wykonana i połączona 11 metrowym holem ze starą częścią kościółka. Bendykacja nowej części oleskiego sanktuarium odbyła się w uroczystość św. Anny 1670 roku. Od czasu dobudowania tzw. części centralnej, do oleskiego sanktuarium przybywały niezliczone rzesze pątników, pozostawiających po sobie różne wota i pamiątki. Do obecnych czasów na belce tęczowej w starej części kościoła zachowały się trzy wota dziękczynne: rzeźba głowy jelenia św. Huberta, drewniany kij oraz kajdany tureckie, pochodzące najprawdopodobniej z XVII wieku. Rzeźba głowy jelenia św. Huberta związana jest z podaniem o cudownym ocaleniu dziewczyny przed rozwścieczonym jeleniem, kij ma dowodzić wskrzeszenia martwego chłopca z Wojciechowa uderzonego tymże narzędziem przez swego ojca, natomiast kajdany tureckie są na pamiątkę uwolnienia w cudowny sposób dwóch oleśnian z tureckiego więzienia. Tutejszy konwent augustianów prowadził ponadto w tym czasie rejestr cudów, który wspominał o wydarzeniach i niezwykłych przypadkach doznanych za orędownictwem świętej patronki. W 1696 roku proboszcz O. Krzysztof Ksawery Biadon przeprowadził pierwszy generalny remont sanktuarium, polegający na renowacji kopuły nowej części budowli. Następnego roku dzięki staraniom tego duszpasterza wszystkie pięć kaplic nowej części pokryte zostało gontem, a wokół starej części skonstruowano zadaszenie chroniące do dziś pielgrzymów przed deszczem i spiekotą. Także za jego kadencji, w 1707 roku wybudowana została nowa obszerna zakrystia z chórem na piętrze. Na uroczystości liturgiczne, a w szczególności na odpust przypadający 26 lipca, każdego roku przybywało wielu pielgrzymów, ale jak można przypuszczać na podstawie źródeł historycznych największy okres świetności sanktuarium przypada na okres do połowy XVIII stulecia. Nieznaczne zmniejszenie się popularności tego obiektu wiąże się prawdopodobnie z likwidacją oleskiego klasztoru kanoników regularnych, którzy bardzo dbali o rozwój świątyni, jednakże administratorzy diecezjalni też nie zaniedbywali kościółka. Najwięcej starań i troski o należyty wygląd oleskiego sanktuarium włożył ks. proboszcz Walenty Morawietz (1872 - 1891).W 1873 roku zostało gruntownie wyremontowane wnętrze świątyni, poprzez renowację ołtarzy i pomalowanie ścian, ponadto zmieniono funkcjonowanie głównego tryptyku oraz zbudowano po jego bokach dwa ołtarze boczne: po stronie Ewangelii (prawej) ku czci św. Józefa i po stronie Lekcji (lewej) ku czci św. Walentego. Otoczenie kościoła zostało zmienione w 1880 roku, kiedy to dookoła placu - w ramach ogrodzenia wymurowanych zostało 14 neogotyckich kapliczek, we wnętrzu których umieszczono Stacje Drogi Krzyżowej. Wtedy też na północno - zachodnim krańcu cmentarza zbudowano kostnicę w tym samym stylu, natomiast baron von Reiswitz z Wędryni z wdzięczności za wyleczenie z paraliżu przeszedł z protestantyzmu na katolicyzm i własnym sumptem wzniósł murowaną kaplicę w odległości około 50 metrów na południe od budowli głównej. W czasie obu wojen światowych kościół wcale nie ucierpiał, chociaż można mówić o pewnym wydarzeniu graniczącym nawet z cudem, kiedy to w 1945 roku pijani żołnierze radzieccy dostali się do wnętrza i tam urządzili sobie ognisko, co w drewnianej budowli jest bardzo ryzykowne i w tym przypadku aż niesłychane, aby dobrze impregnowane drewno się nie zajęło. Pierwszego powojennego generalnego remontu kościoła św. Anny w Oleśnie dokonano w 1958 roku za kadencji ks. Gustawa Łysika (1957 - 1968). Prace te przebiegały pod nadzorem miejscowego cieśli Jana Kusa i ukończone zostały w połowie 1959 roku. Za czasów obecnego proboszcza ks. prałata Zbigniewa Donarskiego (od 1983) dokończono budowę ołtarza polowego oraz doprowadzono budowlę do doskonałości architektonicznej. Najnowszym efektem starań o oleskie sanktuarium jest przewrócenie w 2000 roku pięciu kaplic części centralnej do pierwotnego stanu w naturalnym kolorze drewna, a ponadto zainstalowanie alarmu. Ks. prałat Zbigniew Donarski ponadto czyni starania o odzyskanie skradzionego ołtarza głównego oraz o wykonanie jego repliki. Obecnie kościół św. Anny jest najludniej odwiedzanym kościołem pielgrzymkowym na całej ziemi oleskiej. Co roku około 20000 wiernych gromadzi się wokół budowli podczas dorocznego odpustu ku czci św. Anny, przypadającego na sobotę, niedzielę i poniedziałek najbliższe dacie liturgicznej uroczystości patronki - 26 lipca, aby tak jak przed wiekami zanosić swe modlitwy za wstawiennictwem świętej orędowniczki. Cyprian Tkacz



wykonanie: blackgoose.pl © Parafia Wysoka 2006-2019